Een korte inleiding over het hoe en wat van de clicker.
De clicker: een leuk en handig hulpmiddel
U vindt het leuk om uw hond iets te leren en u wilt graag dat u beiden daar plezier aan beleeft? En u bent niet bang om daarbij zelf na te denken, te lachen, uw foutjes te (h)erkennen en hiervan te leren?
Als u met 'ja' geantwoord hebt op deze vragen, dan is de clicker iets voor u. Uw hond vindt het zeker leuk. Honden gebruiken namelijk graag hun hersens en zijn altijd in om iets nieuws te leren. Helemaal als het ze gemakkelijker gemaakt wordt met behulp van een clicker.
De clicker is een hulpmiddel dat gebruikt kan worden bij het opvoeden van honden, maar ook bij het aanleren van kunstjes. U kunt het zo gek niet bedenken of het is wel mogelijk: van het dicht of open doen van de deur tot het in de afvalemmer gooien van een leeg bierblikje, van het meezingen met uw favoriete muziekstuk tot het gedag zwaaien van uw bezoek. Maar ook van het komen als hij geroepen wordt tot het vriendelijk begroeten van de postbode. En niet alleen hondenbezitters gebruiken de clicker. Ook paarden, katten, vogels, enzovoorts is met behulp van dit apparaatje allerlei gedrag aan te leren.
"Hè, wat ik doe, is goed!"
De clicker is een hol plastic doosje met een buigzaam, metalen stripje. Als u met uw duim op het stripje duwt, ontstaat er een 'klik'. Dit is een heel specifiek geluid. Waarom is dit geluid nu zo geschikt voor het trainen van dieren?
Op zich betekent het geluid van de klik natuurlijk niets voor de hond. Daarom leert de hond eerst om het geluid te associëren met een beloning. Dit gaat vrij snel. Als je elke keer direct na de klik een brokje geeft, dan is het kwartje gevallen na ongeveer dertig keer klikken. Zodra dan de hond de klik hoort, zal hij gaan denken: "Hè, wat ik deed was goed, want ik krijg een beloning."
U weet vast wel dat uw hond het beste en snelste leert als hij beloond wordt voor het gewenste gedrag. En dat een beloning het beste werkt als deze onmiddellijk gegeven wordt. Met de clicker kunnen we heel goed het exacte moment aangeven, sneller dan met onze stem.
Koud-warm-heet
Kent u dit spelletje nog? Anne moet iets doen, maar weet niet wat. Zij krijgt alleen aanwijzingen met behulp van de woorden 'koud-warm-heet'. Zo ontdekt Anne stapje voor stapje wat zij moet doen of waar ze heen moet. In plaats van woorden, gebruiken we nu de clicker.
De kern van het werken met de clicker is dat we de hond met kleine stapjes duidelijk maken wat wij van hem willen. Zo vormen we het goede gedrag. Dat houdt in dat u elke keer klikt als de hond iets doet wat in de richting komt van het gewenste gedrag. Doet u dat een paar keer, dan zal de hond doorkrijgen dat als hij precies dat ene gedrag laat zien, de klik en de beloning vanzelf zullen komen.
Graag hierkomen
Laten we als voorbeeld nemen het hierkomen bij de baas. Eerst moet de hond leren dat de klik betekent dat er een beloning volgt. Daarna kunnen we hem iets gaan aanleren. Op het moment dat uw hond één stap in uw richting doet, geeft u een klik en vervolgens een brokje. Gaat dit goed, dan moet de hond tot halverwege komen voordat hij de klik hoort (en dus zijn beloning krijgt). De volgende stap is dat uw hond ontdekt dat hij helemaal naar u toe moet komen voor de klik. De hond heeft nu geleerd om uit zichzelf, zonder dwang, te komen. Pas hierna gaan we dit gedrag koppelen aan een commando.
Veel mensen die met behulp van de clicker werken gebruiken het geluid van de clicker als commando voor het komen bij de baas. Dat is niet de bedoeling. De clicker is bedoeld om tegen de hond te zeggen: "dat wat je nu doet, is goed. Je krijgt een beloning." Daarom komt de hond graag naar de baas als hij de klik hoort. De clicker is dus geen commando.
De hond doet het zelf
Centraal bij het werken met de clicker staat dat de hond uit zichzelf ontdekt wat wij van hem willen. De klik vertelt hem of hij op de goede weg zit. Dit verlangt van de baas geduld, plezier in het uitvinden welke stap nu gemaakt moet worden en sterke lachspieren. De hond zal namelijk soms allerlei gedrag laten zien om uit te proberen of dat is wat wij willen.
Stel dat u de hond wil leren om te zwaaien. U gaat op een stoel zitten en de hond staat of zit bij u in de buurt en kijkt u verwachtingsvol aan. Hij heeft al geleerd wat de klik betekent, dus nu gaat hij experimenteren. Hij gaat blaffen: geen klik. Achteruit lopen dan? geen klik. Misschien bij de baas komen: klik. Op schoot springen, zeker? geen klik. Toch niet zitten? klik. Omdat het allemaal zo spannend is, tilt uw hond zijn poot op: klik. Hij springt weer tegen u op: geen klik. Uw hond staat stil en je ziet hem nadenken. Zitten? klik. Hij blijft zitten en vol spanning kijkt hij u aan en zijn poot komt weer omhoog: klik. Je ziet nu de "ah ha, dat is het!" blik op zijn gezicht. Nu hoeft u alleen nog maar de klikken als hij zijn poot steeds een stukje hoger houdt.
Tijdens het aanleren heeft uw hond verschillend gedrag laten zien. Met dit gedrag kunt u verder trainen. Blaffen: u kunt hem nu leren blaffen op commando, achteruitlopen op commando, op schoot springen of een zielig pootje laten zien (de hond houdt zijn poot dan een klein stukje van de vloer).
Clickeren, gewoon doen
Bent u geïnteresseerd geraakt, maar aarzelt u nog? Er zijn genoeg leuke, simpele boekjes die u vertellen hoe u moet gaan clickeren. Ook op Internet is veel te vinden aan tips en er zijn ook emailgroepen van enthousiaste clickeraars. Belangrijk is dat u gewoon gaat beginnen. Al doende leert men, zegt het spreekwoord. Het voordeel van clickeren is dat u niet snel fouten kunt maken. Want als u een keertje te vroeg of te laat klikt, leert uw hond heus niet onmiddellijk verkeerd gedrag aan. Bovendien: er was een klik, dus een beloning. Hij zal het u dus niet kwalijk nemen.
Doe het clickerspel
Een goede manier om het clickeren te oefenen, is om het koud-warm-heet spel eerst met een menselijke 'hond' te spelen. Spreek af wie de 'hond' is. Deze persoon verlaat de kamer. Bedenk dan wat de 'hond' moet doen, bijvoorbeeld de afstandsbediening pakken, op een stoel gaan staan of zijn/haar neus aanraken. Maak het niet te moeilijk.
De 'hond' komt weer binnen. Zeg niets, klik alleen voor elke beweging in de goede richting. Dit wil dus zeggen: "je bent warm". De 'hond' moet na elke klik de beloning komen halen (snoepje). Dit dwingt de persoon om te bewegen. Wij hebben namelijk de neiging om stil te blijven staan om na te denken. Als de 'hond' opeens gedrag laat zien dat wel erg dicht in de buurt komt van het gewenste, dan kan je een jackpot geven. Dit is een extra hoeveelheid beloning. Dit vertelt de 'hond' dat hij erg warm is. Gaat de 'hond' totaal de verkeerde kant op, doe en zeg niets. Raakt de 'hond' geïrriteerd of verward, dan klik je misschien voor te weinig. Klik dus voor kleinere goede stapjes, dat geeft vertrouwen bij de 'hond' dat hij/zij op de goede weg is.
Dit artikel van Peter Beekman verscheen eerder in het maandblad Hond & Vriend (november 1999)
